MEIβENER PORSELEIN

Het Chinese porselein wekte in Europa grote bewondering, omdat het dun kon zijn en toch sterk, en vanwege zijn helderwitte kleur. Daarbij vergeleken was het bekende aardewerk lomp. Allerwegen werden pogingen ondernomen om tot het maken van porselein te komen, niet alleen vanwege lucratieve zakelijke vooruitzichten, maar ook om met het bezit te pronken. Porselein was duur en alleen adellijke lieden en rijke burgers konden zich de aanschaf veroorloven.

De geschiedenis van het Meiβener porselein begint bij August de Sterke (1670-1733). Die keizer van Saksen en latere Koning van Polen was een groot liefhebber van de schone kunsten, in welke vorm dan ook. Hij liet in Dresden prachtige barokke paleizen bouwen die voor hun tijd erg vooruitstrevend waren. August omschreef zijn voorliefde voor porselein als ‘La maladie de porcelaine’ en vergeleek het met sinaasappels: je wilt er altijd meer van.

De spilzieke August liet in 1701 de vermeende ‘goudmaker’ Johann Friedrich Böttger, een alchemist, naar Dresden halen. Böttger ging aan de slag, maar het lukte hem niet goud te maken. Wel slaagde hij erin om in 1807 een receptuur te ontwikkelen voor de productie van bruin porselein, een jaar later gevolgd door een receptuur voor wit porselein. Daarmee werd 1708 het officiële geboortejaar van het ‘witte goud’ in Europa.

Johann Friedrich Böttger

 

Bruin porselein

Toen kwam Meiβen in beeld, want in de stad stond het voormalige paleis Albrechtsburg leeg. Daarin zette August de porseleinmaker gevangen om ervoor te waken dat het geheime receptuur zou uitlekken. De locatie bleek echter ook interessant voor het vervaardigen van porselein en in 1710 ving de productie aan. Hoewel de formule niet lang geheim te houden bleek, geldt porselein uit Meiβen nog steeds als de standaard in Europa. Om het unieke karakter te onderstrepen kwam men al in 1722 op het idee om het porselein te merken met het familiewapen van de Saksische vorst. Zo werden de blauwe gekruiste zwaarden het wereldberoemde logo op porselein uit Meiβen.

Familiewapen August de Sterke

De fabriek in de Albrechtsburg had aanvankelijk als enige doel porselein te produceren voor het hof. Pas na de dood van August in 1733 werd besloten om ook voor de handel te produceren. Zo werd het voor een selecte groep mogelijk op bestelling porselein te krijgen.

Oosterse kunst

In 1756 werd Saksen binnengevallen, reden waarom Frederik de Grote - vanaf 1740 koning in (een deel van) Pruisen en vanaf 1772 koning van heel Pruisen- met de aanwezige gereedschappen uit Meiβen een nieuwe fabriek oprichtte in Berlijn. Hoewel de fabriek in Meiβen niet werd gesloten, kampte hij wel met grote tegenslagen. Nu het geheim van porseleinbakken zich verspreidde over Europa, kreeg de fabriek in Meiβen te maken met een grote concurrentiestrijd. Vooral de Sèvres fabriek van het Franse hof was zeer succesvol. Omdat de trend steeds meer neigde naar Franse decoraties en -stijlen moest de fabriek in Meiβen een aantal grote veranderingen ondergaan.

Eén van de eerste veranderingen in de fabriek was de komst van een nieuwe modelleur: Michel Victor Acier. Het was Acier waardoor de fabriek in dezelfde stijl als de populaire neoclassicistische Sèvres fabriek porselein kon produceren. Daarnaast kwam graaf Camillo Marcolini als directeur in Meiβen werken. Door zijn moderne werkwijze produceerde de fabriek niet alleen voor een selecte kring, maar ontstond er een lijn met alledaagse gebruiksvoorwerpen in dezelfde neoclassicistische stijl die in andere landen te vinden was.

Na Marcolini’s vertrek besloot de fabriek terug te gaan naar de 18e eeuwse modellen van Kändler, die gelukkig allemaal bewaard waren gebleven. De fabriek had nog nooit tweede exemplaren geproduceerd van de figuurstukken, maar begon die nu wel te maken als voorbeelden om rijke klanten te trekken. Daarnaast konden de heruitvoeringen dienen als model tijdens het maken.

Sieradenkist

 

In 1863 werd duidelijk dat de Albrechtsburg te klein was voor de groeiende productielijn en werd besloten te verhuizen naar de huidige locatie van de fabriek in Meißen-Triebischtal.

De fabriek in Meißen-Triebischtal

De locatie trekt jaarlijks vele toeristen uit alle windstreken voor een blik in de keuken, workshops en tentoonstellingen. Overigens wist de fabriek veel meer toepassingen voor porselein te bedenken dan alleen alledaagse gebruiksvoorwerpen als met name serviesgoed. Een opvallend voorbeeld is te vinden in de Frauenkirche in het centrum van Meiβen. Die heeft een porseleinen klokkenspel, dat sinds 1929 zijn unieke klanken uitstrooit over de stad. En in de Nikolaikirche staan de grootste figuren die ooit van Meiβener porselein zijn gemaakt: 2,5 m hoge figuren die rouwende personen verbeelden die treuren om de gevallenen uit WO I.
Nog meer porselein is te zien in het Zwinger paleis in Dresden. Het huisvest één van de grootse porseleincollecties ter wereld.

 Meiβener porselein is 2x thema geweest van een postzegeluitgave.

Miniatuur velletje DDR postzegels

Miniatuur velletje DDR postzegels

Miniatuur velletje DDR postzegels

Interessant te weten is wellicht ook dat in het restaurant van de Staatliche Porzellan-Manufaktur Meiβen gerechten worden geserveerd op origineel porselein uit Meiβen en dat je daarbij het nodige te weten komt over tafelmanieren en tafelculturen door de eeuwen heen en over het gebruik van porseleinen servies. In de winkel wordt 's werelds grootste assortiment porseleinen artikelen aangeboden.

Theeservies

Er is zelfs een outlet store met artikelen die niet aan de eindeisen van de fabrikant voldeden, hoewel je er als koper geen enkel foutje aan kunt ontdekken.

Oortjes eraf

Het feit dat porselein uit Meiβen ook wel met 'Dresden China' wordt aangeduid is natuurlijk een eer voor de stad waarin het werd uitgevonden. Maar het zorgt ook voor verwarring, omdat er ook 'Dresden Porselein' bestaat. Dresden Porselein doet nauwelijks onder voor de topkwaliteit en exclusiviteit van porselein uit Meiβen. Het wordt nog ingewikkelder met het merk 'SP Dresden' (Sächsische Porzellan-Manufaktur Dresden). Dát porselein wordt niet in Dresden gemaakt, maar in het nabijgelegen Freital.