JOODSE AANWEZIGHEID IN THESSALONIKI

 

Hebreeuwse tekst met jatDe Joodse aanwezigheid in Thessaloniki gaat terug tot de klassieke oudheid. Eeuwenlang maakte de stad deel uit van het Byzantijnse Rijk. In 1430 kwam de stad onder Ottomaanse heerschappij. Sefardische joden, op de vlucht voor de Spaanse pogrom van 1391 of een eeuw later door de -katholieke- koningen uit Spanje en Zuid-ItaliŰ verdreven en juda´serende maranen -joden uit Spanje, Portugal en Latijns-Amerika, die onder dwang werden gedoopt- vervolgd door de Portugese Inquisitie vestigden zich vooral in Thessaloniki. De meerderheid van de inwoners van Thessaloniki was van toen af joods en sprak joods-Spaans.

In de 2e helft van de 17e eeuw speelde Thessaloniki een grote rol in de messianistische beweging rond Sjabbetai Zvi -een Sefardische rabbi en kabbalist- die zich uitgaf voor de lang verwachte joodse Messias en de joden overal ter wereld enthousiasmeerde. Hij verzocht zelfs de sultan van het Ottomaanse Rijk hem als Messias te erkennen en hem het land IsraŰl te schenken. De sultan nam hem echter gevangen en dwong hem onder marteling zich te bekeren tot de islam. Een deel van zijn aanhang volgde hem zelfs in zijn overgang tot de islam. De moskee van de d÷nme in Thessaloniki getuigt van de blijvende aanwezigheid van deze joodse moslims. Voor de duidelijkheid: de d÷nme waren joden in het Ottomaanse Rijk die zich openlijk bekeerden tot de islam maar heimelijk de joodse tradities in acht bleven nemen.

In 1850 werd Thessaloniki hÚt centrum van het Ottomaanse Rijk. Uit een volkstelling van 1883 blijkt dat van de 85.000 inwoners er 48.000 jood waren. In de periode1881-1906 vestigden zich duizenden Duitse joden in de stad op de vlucht voor pogroms in tsaristisch Rusland.

In 1900 telde Thessaloniki 160.000 inwoners, waarvan 60.000 joden.

In 1917 woedde er een grote brand in de stad, waardoor drie vierde van het centrum werd verwoest, talloze gebouwen verloren gingen en veel joden omkwamen.

Het overgrote deel van de ongeveer 40.000 joodse inwoners van de stad werd tijdens WO II door de nazi's naar concentratiekampen gedeporteerd en vermoord. Er keerde slechts een gering aantal van hen terug.

Momenteel wonen er nog zo'n 2.000 joden in Thessaloniki.

Ben je ge´nteresseerd in Gioconda. De joden van ThessalonÝki in de Griekse literatuur. Een bloemlezing en in de besprekingen van die uitgave? Klik dan op deze link.