Dag 09. Zaterdag 15 september 2012
Hamburg (Duitsland)

Aankomst Hamburg: 11.00 uur
Afstand Hamburg-Helgoland: 15 zeemijl
Vertrek Hamburg: 21.00 uur  -  Aankomst Helgoland: 07.00 uur

De haven van Hamburg ligt op ongeveer 110 km van de monding van de Elbe in de Noordzee maar wordt ondanks deze afstand toch als zeehaven aangeduid. Baggerschepen moeten regelmatig de bedding van de rivier uitbaggeren om een waterdiepte van 13 m te kunnen garanderen. De grootste containerschepen ter wereld kunnen de haven alleen bereiken wanneer ze niet vol beladen zijn. Daarom lossen grote zeeschepen vaak eerst een deel van hun lading in Rotterdam of Londen om vervolgens naar Hamburg te varen.
Het havengebied omvat 7.399 ha waarvan 4.331 ha landoppervlakte. Er zijn ongeveer 200 bedrijven met in totaal meer dan 50.000 werknemers. Een vijfde deel van de haven is sinds 1888 een vrijhaven waar geen belastingheffingen gelden. Dat gebied wordt dan ook niet tot de Europese Unie gerekend. De Moldauhafen wordt sinds het verdrag van Versailles uit 1919 voor een periode van 99 jaar aan Tsjechië verpand.

Veel vroeger dan verwacht, meert de MSC Lirica al om 08.00 uur af. We ontbijten desondanks zodanig bijtijds dat we om 09.00 uur van het schip af kunnen.
Om 9.15 uur stappen we in een taxi naar gebouw Dockland.
Het gebouw Dockland is een bijzonder in het oog springende, 6 verdiepingen tellende kantorenflat aan de Elbe-oever. Het is één van de meest uitzonderlijke gebouwen van Hamburg. Het van oost naar west hellende bouwlichaam is ontworpen in de vorm van een parallellogram en steekt als een scheepsboeg 40 m uit over het water van de Elbe. Speciaal voor dit expressieve gebouw werd er een landtong in de Elbe opgeworpen. Via buitentrappen aan de oostzijde van het gebouw bereik je het openbaar toegankelijke uitkijkplatform op de 6e verdieping dat een indrukwekkend vergezicht biedt over de rivier, het havencomplex en de Zuider-Elbe. Bijzonder zijn de 2 schuine glazen liften in het -alleen voor werknemers toegankelijke- gebouw die naar de afzonderlijke verdiepingen leiden. Vóór de trappen staat in liggende houding een sculptuur, voorstellend de Elbe, gemaakt door de kunstenaar Wieland Förster in 2002.

We moeten tot 10.00 uur wachten tot de hekken voor de trappen worden geopend. We zijn niet de enige bezoekers. Er is nog een fanatieke jogger. Drie tot vier maal in de week gaat hij een keer of acht de trappen op en af. Om en om hard lopend en gewoon lopend. Het gebouw is niet voor publiek toegankelijk. Jammer, we zouden graag eens van de schuine lift gebruik hebben gemaakt. We vinden het wel prettig dat er nog geen andere belangstellenden zijn.

Met een taxi gaan we naar de Landungsbrücken. Het is wel niet ver, maar we zullen vandaag al met al toch wel voldoende lopen.

De Landungsbrücken zijn speciaal voor de rondvaarten door de haven aangelegde drijvende pontons op het water van de Elbe. De Landungsbrücken hebben aan walzijde een speciale ingang. In de muren van de poort zijn sculpturen verwerkt.

We lopen naar de Deichstraβe. Dat is best nog een flinke tippel, maar dat geeft niets, want dan zien we veel.

Direct al op de St.-Pauli-Landungsbrücken is dat een living staue.

Daarna komen we langs de Zweedse Evangelisch-Lutherse Gustav-Adolf-Kirche in de Ditmar Koel Straβe. De kerk werd gebouwd voor alle Scandinavische zeelieden en werd vernoemd naar koning Gustav II Adolf, wiens buste in de kerk werd geplaatst. De kerk werd ingewijd op 12 mei 1907. In WO II was het één van de weinige gebouwen in het havengebied dat niet werd vernietigd. Alleen het koor en de ramen werden beschadigd en daarom werden die na de oorlog vervangen. Tot 1956 werd de Zweedse school in de kerk gehuisvest. Sinds 2008 is het gebouw zetel van het Zweeds Honorair Consulaat. De Gustav-Adolf-Kirche is de oudste bewaard gebleven zeemanskerk in Hamburg.

Even verderop staat de Noorse en pal daarnaast de Deense zeemanskerk. De Noorse kerk is uit 1864 en de Deense -de Benediktekirken- uit 1952. De laatste kerk heeft die uit 1923, die in WO II werd vernietigd, vervangen. De Finse zeemanskerk -die aan de andere kant naast de Noorse zeemanskerk staat- valt ons niet op. Het is meer dan een plaats van het lutherse geloof. Als een culturele ontmoetingsplaats met een café en een winkel brengt de kerk een stukje Finland in Hamburg.

We komen langs de Deutsche Bundesbank met een grote sculptuur ervoor.

Tijdens de wandeling hebben we regelmatig een prachtig zicht op de St. Michaeliskirche. Een bijzonderheid: in het dak van de kerk is 6.500 m2 koper verwerkt.

En wat te denken van zo'n leuke doorkijk met in de poort een mooie muurversiering?

Op de Rödingsmarkt lopen we een stukje langs de U-Bahn.

De Deichstraβe, een oude Kaufmannsstraβe direct aan de Nikolaifleet, herinnert nog steeds aan oude tijden. De Deichstraße dateert uit de 14e eeuw. Hij wordt voor het eerst vermeld in 1304. De huizen stonden aanvankelijk alleen aan de landzijde van de straat. Sedert de 15e eeuw werd ook de waterzijde -de kant van de Nikolaifleet- bebouwd. De straat grenst aan Speicherstadt. De huizen dateren van de17e tot 19e eeuw en zijn zorgvuldig gerestaureerd. Het is de laatste groep huizen met een alt-hamburgischer Bauweise (bouwconstructie).

Nummer 19 uit 18442 is gebouwd in de stijl van het Romantische historisme.

De huizen van de nummers 21-23 ook, maar die zijn iets minder groots. Het huis op nummer 27 met de massieve bakstenen façade is het oudste magazijn. Het werd gebouwd in 1780.

Nummer 37 -Alt Hamburger Bürgerhaus- werd gebouwd in 1686 voor koopman Jacob Lange. De grote trap werd in 1980 hersteld in zijn oorspronkelijke staat. De koperen plaatjes op de stoep voor het huis spreken duidelijke taal!

De nummers 39 en 41 zijn in de tussenliggende steeg gestut. Nummer 39 is nu een crêperie; nummer 41 is een vakwerkhuis.

Het was op nummer 42 -nu een totaal wit huis- dat op 5 mei 1842 de Grote Brand uitbrak die een derde van de stad in de as legde. Maar liefst 1.100 huizen, 7 kerken en 102 pakhuizen verbrandden in 3 dagen tijd.

Door de steeg tussen de nummers 41 en 43 gaan we naar de Nikolaifleet. De achterzijde van de Deichstraβe is de moeite van het bekijken beslist ook waard. De takels aan de muren hangen er niet voor niets.

Bij de Hohe Brücke tegenover de Joop van den Ende Academy begint het te regenen en moeten de regenjacks aan.

We zijn snel bij de nieuwe huisvesting van het Speicherstadtmuseum: Am Sandtorkai 36.  Dat is in Speicherstadt. Het is 12.10 uur.

Speicherstadt is de 19e-eeuwse pakhuisbuurt van de Hamburgse haven in rode baksteen. De pakhuizen zijn voor een deel nog steeds als zodanig in gebruik. Koperen, fel opgepoetste naamplaatjes aan de ingangen van de pakhuizen die voor het merendeel in het water van de Elbe staan, verraden de namen van oerdegelijke, aloude, traditiegetrouwe importeurs van koffie, thee, cacao, peperkruiden, tabak en ook tapijten, waarvan de geschatte waarde rond de 1,6 miljard euro ligt. Hier huizen o.a. ‘de’ specialisten op het gebied van koffie en thee. Nergens in Europa wordt koffie en thee zo professioneel gekeurd op kwaliteit: kom je in de 'proeflokalen' van een koffieopslagplaats, dan waan je je in de zevende hemel door de geur, dan zie en hoor je  de keurspecialisten. Zij beoefenen hun beroep door urenlang soorten koffie te proeven, te smakken, te gorgelen en te keuren. Koop je daar een zakje koffie, dan heb je een godendrankje in handen (maar is er een flink gat in je portemonnee geslagen).
Speicherstadt werd gebouwd vanaf 1883. Voor de bouw werden de middeleeuwse huizen van 2.000 Hamburgers afgebroken. In die tijd sprak men daar schande van. Men noemde het nieuw te bouwen Speicherstadt toen de Abrissstadt, de afbraakstad. De 2.000 inwoners moesten zelfs verhuizen zonder ook maar één cent vergoeding. Tja, kapitalisme heerste toen al over de gewone man. Tot 2004 was heel Speicherstadt een tolvrije zone; importeurs konden daardoor geen betere plaats vinden voor hun zaakjes!
Tegenwoordig trekken veel koffie-, thee- en kruidenimporteurs naar de meer noordelijk gelegen containerhaven. Daar kan in grotere hoeveelheden worden ingevoerd, vaak van een mindere kwaliteit, vandaar dat de 'echte' importeurs aan geen verhuizen denken: klein hoeveelheden van hoge kwaliteit!

Speicherstadt werd tijdens WO II voor meer dan de helft door bombardementen beschadigd. Werner Kallmorgen heeft ernaar gestreefd na de oorlog Speicherstadt bij de wederopbouw zoveel mogelijk zijn oude karakter terug te geven.

In het Speicherstadtmuseum wordt de geschiedenis van deze ‘pakhuisstad’ belicht. Er zijn verscheidene gebruiksvoorwerpen van de verschillende Hamburgse handelshuizen tentoongesteld. Verder wordt uitgelegd hoe de handel in zijn werk ging: waar de goederen vandaan kwamen, hoe ze werden opgeslagen en hoe ze verder werden verhandeld. In het winkeltje van het museum kun je verschillende soorten koffie en thee kopen, alsook posters en ansichtkaarten. Verder zijn er boeken over de geschiedenis van Hamburg als haven- en handelsstad. Wij kopen er het boek Hamburgs Gängeviertel.

Er staat ook nog een oude Schottsche Karre tentoongesteld, tot in de jaren 1950 een algemeen gebruikt transportmiddel in Hamburg en dus behorend tot het normale straatbeeld.

Twee huizen verder, ook op de Sandtorkai, staat Spicy’s Gewürzmuseum. Hoewel het maar een kort stukje is, het is gelukkig toch weer droog geworden.
Het specerijenmuseum doet een beroep op je zintuigen. Je ziet er niet alleen bijzondere kruiden en specerijen uit de hele wereld, maar je mag er ook ruiken, proeven en proberen! Daarnaast zie je hier allerlei oude machines die werden gebruikt voor de verwerking van specerijen. Zo zie je hoe de grondstoffen tot allerlei eindproducten worden verwerkt. Verder krijg je te zien hoe je de kwaliteit van diverse specerijen kunt testen en herkennen.

In de balen geïmporteerde kruiden werden heel wat vreemde zaken aan getroffen: munten, kroonkurken, kinderspeelgoed, een kinderschoentje, een oogstmes, sleutels, zelfs een sleutelbos, scharen, schalen en -tussen grote peperkorrels- zelfs een reptiel.

In hetzelfde pand zou ook het Afghanische Kunst- und Kulturmuseum zijn gehuisvest. Helaas is dat sinds oktober vorig jaar niet meer het geval. Wel zijn er nog 2 winkels met Afghaanse producten: hedendaagse kunst, tapijten en wandkleden en levensmiddelen.

We gaan naar het Deutsches Zollmuseum aan de Alter Wandrahm. Waar wordt gereisd en waar handel wordt gedreven, moet ook belasting en tol worden betaald. In Hamburg is daar een museum over. Er zijn mooie oude tolpoorten en douanieruniformen -geüniformeerde douanebeambten zijn er alleen nog in het Deutsches Zollmuseum-, maar er is ook veel aandacht voor (moderne) smokkelmethodes. Kortom, in het museum wordt de geschiedenis van de accijns in de voorbije eeuw en in het heden geïllustreerd.

We gaan over Am Sandtorkai, de Brooktorkai en Bei St. Annen tot aan het Zollkanal, waar de dukdalven metershoog uit het water steken. Het Zollkanal scheidt de binnenstad van Hamburg van Speicherstadt.
Op onze wandeling zien we veel van Speicherstadt. Met name ook de pakhuizen waarin tapijten liggen opgeslagen en van daaruit rechtstreeks worden verkocht.

Bij de splitsing Brooktorkai/Bei St. Annen is de Brooksbrücke over het Zollkanal. De originele brug-standbeelden Harmonia en Germania bij die brug zijn in WO II gesneuveld. De koffiebrander Albert Darboven is de sponsor van de nieuwe standbeelden Harmonia, Barbarossa en de Heilige Ansgar.
Er staat ook het gebouwtje Fleetschlösschen, een Café und Kneipe in een voormalige Kaffeeklappe. Als Volkskaffeehalle of gewoon Kaffeeklappe werden sinds de 19e eeuw aangeduid eenvoudige eetgelegenheden voor arbeiders, waarin geen alcohol werd geschonken. Voordat het gebouwtje de bestemming van Klappe kreeg, was het een tolgebouwtje. Het zou ook een toiletgebouwtje zijn geweest. 

Er staat ook het Internationales Maritimes Museum Hamburg. Het museum is gevestigd in een voormalig havenmagazijn -Kaispeicher- in de HafenCity Hamburg. Het werd geopend in 2008 en toont de uitgebreide nautische en maritieme collectie van Peter Tamm. Peter Tamm is een Duitse journalist en manager . Hij is vooral bekend als oud-voorzitter van de Axel Springer uitgeverij. In tientallen jaren bracht hij 's werelds grootste privé-collectie op het gebied van de nautische en maritieme geschiedenis bijeen. Te zien zijn tal van scheepsmodellen, schilderijen, uniformen, wapens en bouwplannen. Het gebouw heeft 10 verdiepingen met specifieke onderwerpen: scheepsbouw, zeilschepen, marines van de wereld, maritiem onderzoek en maritieme kunst.

Op Bei St. Annen staat het Verwaltungsgebäude der Hamburger Freihafen-Lagerhaus-Gesellschaft HFLG.

In het Zollkanal ligt vóór het Zollmuseum een Zolldampfer. Hij is uit 1977, heet Oldenburg, is 28,07 m lang en heeft een diepgang van 1,44 m.

De expositie van het Zollmuseum is verdeeld over 2 etages. Boven zoals het was, beneden zoals het nu is. De inventiviteit van de reiziger grenst soms -zelfs nu nog- aan het ongelooflijke. Wat te denken van pillen in een in een kinderboek uitgesneden ruimte? Er zijn opvallend veel -in beslag genomen- illegale souvenirs tentoongesteld. We noemen een krokodillen tas, een penis van een Großkatze -een panthera, in het Nederlands panterkat of brulkat genaamd- en een ivoren beeld.

We kunnen ook een test doen. Er staan 2 blikken erwten. In niets lijken ze van elkaar te verschillen. Maar in het ene blik zitten echt erwten, het andere is echter gevuld met alcohol. Je mag ze vastpakken en raden wat de inhoud is. Ze zijn natuurlijk zo op de hand even zwaar. Het is uiteraard echt een kwestie van gokken. En wat is de waarde daarvan? We hadden het beiden fout.

Van het Zollmuseum gaan we terug naar de MSC Lirica. Dat kan binnendoor en gaat onverwacht erg snel.
Al om 15.30 uur zijn we er. Er melden zich alweer heel wat nieuwe cruisegangers aan. We sluiten ons niet achteraan de rij aan.

We frissen ons in de cabine op en gaan dan een hapje eten in het buffetrestaurant Le Bistrot op dek 11.
We zitten aan het raam. De MSC Lirica ligt pal bij View Point en Hamburg Cruise Center.
We nemen nog een fruitcocktail en een kop thee.
Het is de hele middag droog geweest, maar nu gaat het toch flink regenen. Kan ons het schelen, wij zitten lekker droog.

Als elke dag dineren we ook vanavond weer heerlijk. Murjana en Lawa doen hun uiterste best het ons naar de zin te maken.
Toine neemt graag voor het nagerecht nog een kaasbordje met fruit en marmelade.

Er zijn vandaag veel Duitse cruisegangers vertrokken, maar er zijn veel nieuwe voor in de plaats gekomen.
Er is om 19.30 uur wéér een General Emergency Lifeboat Exercise. We hebben er op de tweede dag van deze cruise ook al één gehad, naast een Safety Briefing op de eerste dag. We vinden dat echt teveel van het goede en besluiten daarom in onze cabine te blijven. Men weet dat we daar zijn, er wordt ook op de deur geklopt. Die blijft echter dicht als we geen gehoor geven. Prima, later horen we er ook niets van. Dat is wél het geval bij andere Nederlanders, althans dat blijkt ons later. Zij moeten een 'inhaaloefening' doen!

De theatershow vanavond is Broadway. Hij begint laat. Pas om 21.15 uur. Op dag 03 zagen we ook al een show Broadway. Gelukkig blijken de 2 shows inhoudelijk heel verschillend. Maar ook deze show duurt slechts een half uur.

De afvaart stond gepland voor 21.00 uur. Dat is niet gelukt, want als we na de show op dek 12 gaan kijken, ligt de MSC Lirica nog steeds aangemeerd. Het duurt dan nog erg lang voordat de 2 loopbruggen met behulp van een kraanwagen op de kade staan. De trossen gaan ook niet al te snel los, evenals het binnenhalen ervan. We kunnen dus nog heel wat zien.

En we zijn er nog niet. De Lirica moet immers de Elbe weer af naar zee, dus de voorsteven moet worden gedraaid. Dat moet gebeuren op een betrekkelijk klein stuk water, met als enig voordeel een smalle zijarm van de Elbe. Wat schetst onze verbazing als het schip is gedraaid? De MSC Lirica keert na de halve ronde nog een héle ronde! Niemand van de cruisegangers snapt er iets van. Zelfs op de kade vóór de cruiseterminal is de verbazing alom en komen er steeds meer kijkers. We zullen morgen weleens vragen wat de reden van dit al is. Voorlopig beschouwen we het maar als 'een rondje van het schip"!

En dan wordt het pas echt mooi.

De verlichte Landungsbrücken, het verlichte gebouw Dockland en een verlichte containerhaven, om maar een paar dingen te noemen.

Het is een fantastische afsluiting van de dag.

naar volgende dag