Dag 7. Vrijdag 13 augustus 2010
St. Petersburg -  Nevski Prospekt

We hebben vandaag een dag ter vrije besteding. Het was wel mogelijk -georganiseerd of op onszelf- een excursie te maken naar Peterhof -ook wel het Zomerpaleis van tsaar Peter de grote genoemd-, maar daar hebben we van afgezien omdat er op de Nevski Prospekt, dus om de hoek,  zoveel moois en interessants te zien is, dat het eigenlijk te gek is om daaraan voorbij te gaan.
Neef Cor gaat wél naar Peterhof. Hij sluit zich aan bij reisgenoten die dat ook doen. Nicht Margreet doet het vandaag wat kalm aan. Beslist even naar de Dom Knigi boekhandel om een goede dvd over Moskou te zoeken, wellicht aan de borders van de rivier Neva wat tekenen en gewoon hier en daar wat rondslenteren.

De Nevski Prospekt loopt van de Admiraliteit naar het Alexander Nevski-klooster. Dat is volgens alle boeken ongeveer 4,5 km, maar volgens reisbegeleidster Marina beweren de buschauffeurs met wie zij rijdt allemaal dat de werkelijke lengte van de Prospekt rond de 6 km ligt. Hotel Oktyabrskaya ligt vlakbij het Vosstaniya Ploshchad, dat is op ongeveer 2/3 vanaf de Admiraliteit.
Omdat Russen veel hárder, maar beslist niet béter rijden dan gedresseerde bavianen, verdient het geen aanbeveling buiten de door verkeerslichten beveiligde zones over te steken.
Prospekt betekent eigenlijk zoiets als Avenue. Prospekt is een verbastering van perspectief.

We besluiten vanaf het hotel de Nevski Prospekt aan de schaduwzijde, dus aan de noordkant, af te lopen tot aan de Admiraliteit. Als we teruggaan over de zuidzijde, lopen we dus wéér in de schaduw. Dat is niet verkeerd, want het belooft vandaag weer een zonovergoten dag te worden.

We vertrekken om 08.45 uur. We passeren het kruispunt Nevski Prospekt-Vladimirski Prospekt/Litejny Prospekt. Dat was in pre-socialistische tijden de Luizenbeurs, waar je ongeschoolde arbeiders per uur of dag kon inhuren.
Via de Anitsjkov-brug steken we de rivier de Fontanka over. De brug is in 1715 gebouwd en genoemd naar de luitenant-kolonel die de leiding over de bouwwerkzaamheden had. Op alle vier de hoeken van de 3 bogen tellende brug staat een meer dan levensgroot beeld van een paard met een naakte temmer. De houdingen verschillen. Over de rug van één van de paarden hangt een berenvel. De beelden zijn omstreeks 1840 gemaakt door Pjotr Klodt. Hij was niet alleen de beeldhouwer, maar ook de bronsgieter. In 1841 zijn de bronzen beelden aan de westkant van de brug geplaatst. Aan de oostkant stonden gipsen beelden, omdat tsaar Nicolaas I de bronzen aan de koning van Pruisen had geschonken. Toen Klodt weer bronzen exemplaren had gemaakt, verdwenen die ook weer uit Rusland om het plein voor het koninklijk paleis in Napels te verfraaien.

In het hoekpand direct over de brug was in de 19e eeuw de muziekuitgeverij Bessel gehuisvest, die werk van Tsjaikovski en veel andere componisten uitgaf. Nu is er onder meer Sushi-bar Asahi in gehuisvest.
We komen voorbij het Chocolade Museum. Helaas gaat het pas om 11.00 uur open.
Pal tegenover het standbeeld van Catharina II aan de overkant van de Nevski Prospekt staat, op nummer 56, het Jelisejev-gebouw, één van de mooiste Style Moderne-huizen in de stad. Het gebouw is versierd met grote beelden. Er was tot voor kort een delicatessenzaak in gevestigd, maar er vindt nu een restauratie plaats. We zien binnen prachtige glas-in-loodramen en marmeren balies.
Dan komen we bij de Passazj, een populaire winkelpassage met een glazen overkapping van 180 m lengte. De passage werd in 1848 geopend en in 1900 herbouwd. Natuurlijk lopen we er even door. Opvallend is het vele marmer aan de puien.

Door de Sadovaja oelitsa gaan we naar het Ingenieursslot, ontworpen voor tsaar Paul I. Het is nu een dependance van het Russisch Museum. De hele voorgevel van het slot is vernieuwd. Gepoogd is het oorspronkelijke aanzicht zo goed mogelijk te benaderen. Erg geslaagd is het niet. We bekijken de grote binnenplaats. Vóór het slot staat een prachtig standbeeld uit 1800 van de tsaar. Oorspronkelijk werd het slot door 2 rivieren, de Moika en de Fontanka, en 2 grachten omsloten, maar er is inmiddels één gracht gedempt. We konden dat gisteren op de Fontanka tijdens onze boottocht zo goed zien.

We gaan terug naar de Nevski Prospekt -ooit bekend als de Weg van het Grote Vergezicht- en komen bij de blauw met witte Armeense Kerk, gebouwd in de jaren 1771/80 en een voorbeeld van neoklassieke stijl. De kerk heeft een koepel. Het interieur is erg sober.
We gaan door naar de Catharina Kerk, de oudste rk-kerk van Rusland. De stijl van de kerk is een mengeling van barok en neoclassicisme. In deze kerk leerde Tsjaikovski orgel spelen. De kerk is door brand flink beschadigd. De herstelwerkzaamheden lijken niet enthousiast ter hand te zijn genomen.
Even verderop, pal tegenover de Kazan Kathedraal is de Dom Knigi boekhandel, gevestigd in het Singerhuis, gebouwd in 1902/04 voor de naaimachinefabrikant Singer. Het Jugendstilgebouw heeft een glazen bol op een kegelvormige toren. Na de Oktoberrevolutie van 1917 werd het gebouw door uitgeverijen in gebruik genomen en werd het ‘Huis van het Boek’ genoemd. Dom Knigi boekhandel is -met 2 verdiepingen boeken- de grootste boekhandel van de stad. Er is een hele afdeling met boeken over St. Petersburg; elke straat heeft zijn eigen (foto)boek.

In het café op de 2e etage nemen we een kop hot chocolat, stroperige warme chocolademelk waar het lepeltje bijna recht in overeind blijft staan. Het doet ons weer denken aan de art deco-koffiebar Granja M. Viader in Barcelona in 2009.

Naast het Singerhuis staat het oudste hoofdstedelijke telefoonstation.
We lopen door naar de Evangelisch-Lutherse Petrus Kerk uit 1833. De ingang ligt op de 2e etage. De kerk lijkt in theatervorm te zijn gebouwd. Dat is niet zo vreemd, want de kerk werd in 1957 tijdens het Sovjettijdperk als zwembad met tribune ingericht. In 1993 werd hij aan de Evangelisch-Lutherse gemeente teruggegeven en na een grote restauratie in 1997 weer als kerk ingewijd.
De Hollandse Kerk was gevestigd op nummer 20 achter een neoclassicistische zuilengalerij. In 1830 besloot de steeds groter wordende Nederlandse Hervormde Gemeente tot de bouw van een nieuwe kerk aan de Nevski Prospekt. Vier jaar later was de bouw voltooid en werd de kerk ingewijd in tegenwoordigheid van prins Willem van Oranje en zijn zonen, de latere koningen Willem II en III. Het gebouw bestond uit een middenstuk, de eigenlijke kerk, met aan weerszijden een aangebouwde vleugel van elk ongeveer 35 m lang waarin zakenpanden waren gevestigd, zoals een wijnkelder, een sigarenwinkel, een bloemenzaak en textielwinkels, maar ook woonruimten. Nu zijn daar een bibliotheek, een boekhandel en wat winkels in gehuisvest.
Recht tegenover het Stroganov-paleis is op nummer 18 is gevestigd het Literair Café met een schitterend pre-revolutionair interieur. Het kon beroemde schrijvers en dichters als Dostojevski en Lermontov tot zijn gasten rekenen. Alexander Poesjkin, de grootste dichter die Rusland ooit heeft gekend, vertrok uit dit café -als uitdager- naar een duel dat hem fataal zou worden: hij werd getroffen. Een paar dagen later overleed hij. Ooit heette dit café Wolff & Béranger. Het is het vroegst gebouwde perceel aan de Nevski Prospekt. Eigenaar was admiraal Cornelis Cruys, die in 1697 door Peter de Grote in Amsterdam was gecontracteerd, om 7 jaar later tot vice-admiraal van de Baltische vloot te worden bevorderd.

Wat verder richting Admiraliteit staat School nr. 210 uit 1939. Het bord op deze school dateert van de tijd van het Beleg en waarschuwt: Burgers! Deze kant van de straat is het gevaarlijkst tijdens artilleriebeschietingen. Dat bord werd in 1962 opgehangen.
Schuin tegenover de Malaja Morskaja oelitsa op de Nevski Prospekt staan op de nummers 8 en 10 appartementsgebouwen. Het zijn vroege voorbeelden van Petersburgs neoclassicisme.

We lopen op ons gemak naar de Admiraliteit. De Admiraliteit begon als een gefortificeerde scheepswerf die hier van 1704 tot 1711 werd gebouwd. Twee jaar later werkten zo’n 10.000 man aan de eerste oorlogsschepen van de jonge Russische marine. Om de werf werd een vesting gebouwd ter bescherming tegen de Zweden met wie Rusland in oorlog was.
In 1711 liet Peter de Grote aan de rand van de werf een stenen gebouw voor het Admiraliteitscollege bouwen. In 1723 kreeg het gebouw een toren, de Admiraliteitsnaald.
Tsaar Alexander I gaf de architect van de Russische marine Anderej Sacharov opdracht voor een nieuw gebouw voor de Admiraliteit. Tussen 1806 en 1823 ontstond dit belangrijke bouwwerk van het Russische classicisme. De grondvorm van het complex is een Russische П, van Pjotr. De torenspits werd verguld. De 65 kg zware windwijzer op de spits in de vorm van een scheepje is bijna 2x1,5 m groot en is een ontwerp van de Nederlandse bruggenbouwer Herman van Boles. Het scheepje lijkt een niet al te precieze kopie van het Amsterdamse koggeschip (zoals de door Peter de Grote geïntroduceerde Russische vlag -wit blauw rood- een dronken kopie lijkt van de onze). Dat Admiraliteitsscheepje is net zo'n symbool voor St. Petersburg als het beeldje van de zeemeermin voor Kopenhagen of Peter Pan voor Londen.
De neoklassieke voorgevel van de Admiraliteit is 407 m lang en de zijvleugels hebben een lengte van 163 m. In de gevel zijn zuilenhallen opgenomen met 6 en met 12 zuilen. Op het dak staan 28 standbeelden, voorstellingen van de 4 elementen, de 4 jaargetijden en de 4 windstreken en van de godin Isis, patrones van de scheepslieden, en Urania, de muze van de astronomie. Alle standbeelden zijn 2 keer uitgevoerd.
In het gebouw is de School voor Scheepsbouwkunde gevestigd. Het gebouw is daarom niet toegankelijk. Het poortgebouw van de Admiraliteit staat helaas in de steigers.

Na een korte rustpauze in het park met fontein vóór de Admiraliteit wandelen we naar de Bronzen Ruiter. We komen voorbij een beeld van tsaar Paul I met aan zijn voet een kameel.
De Bronzen Ruiter verbeeldt Peter de Grote op een paard dat onder zijn hoeven een slang -het zinnebeeld van verraad- verplettert. Het is Petersburgs historisch meest beladen monument. De onthulling vond plaats op 7 augustus 1782, de 100e verjaardag Peters troonsbestijging. Op de sokkel staat vorstelijk laconiek: Voor Peter I van Catharina II. In het Latijn aan de westflank, in het Russisch aan de oostflank.

Langs de Manege van de bereden garde, met bij de ingang schitterende beelden van Dioscuren met hun wilde paarden, lopen we naar de Izaäk Kathedraal, met zijn 101,5 m hoge met brons beslagen koepel, die 1.000 ton gietijzer en 80 ton koper en brons bevat en die rust op monolithische granietzuilen.
De kathedraal was de belangrijkste domkerk van het tsaristische Rusland. Hij is opgedragen aan de H. Izaäk de Dalmatiër, op wiens naamdag Peter ter wereld kwam. De kathedraal is nu ingericht als museum. Hij is 111 m lang en 98 m breed en bood plaats aan 14.000 gelovigen. Sinds het gebouw in 1931 een museum werd, is op de koepel de opmerkelijke slinger van Foucault geplaatst. De slinger geeft de rotatie van de aarde aan. We besluiten niet naar het museum te gaan, maar alleen naar de colonnade. Daarvoor moeten we wel 320 treden beklimmen. Dat is overigens alleszins de moeite waard. Het uitzicht naar alle kanten is schitterend.

Door de Malaja Morskaja oelitsa, het embleem van de hoofdstad van kunst en literatuur die St. Petersburg in de 19e eeuw was, gaan we terug naar de Nevski Prospekt.
Op de Malaja Morskaja oelitsa nummer 23 woonde Dostojevski, op nummer 17 woonde Toergenjev en schreef Gogol -er hangt aan de gevel een plaquette met z’n afbeelding in bas-reliëf- zijn Dagboek van een gek en De neus, en op nummer 13 overleed Tsjaikovski.

Op de Nevski Prospekt komen we bijna uit bij het vroegere Tsjitsjerin huis uit 1771. Tsjitsjerin was hoofdcommissaris van politie in St. Petersburg. De stijl van het gebouw is vroeg classicistisch. De architect is onbekend. Gogols Nevski Prospekt werd er gedrukt. De eerste muziek- en de eerste schaakvereniging van de stad vonden er onderdak.

Ernaast staat het barokke roze-witte Stroganov Paleis uit 1753. Het is versierd met Dorische zuilen, gebeeldhouwde ornamenten en met het wapen van de Stroganovs. Binnen zijn wisseltentoonstellingen en wassen beelden. Lijkt niet écht de moeite waard.

Naast het Stroganov-paleis staat het Modehuis, ontworpen voor bonthandel Mertens in 1911/12. Het is Jugendstil op z’n best. Het glas accentueert de neoclassistische bogen. In 1917 nam een visboer zijn intrek in het pand. Nu is het wéér een modehuis: Zarina.
Aan de overkant nemen we even rust én een blonde jongen -een Carlsberg- op een terras in de schaduw.
Even voorbij het Modehuis staat de Kazan Kathedraal, geïnspireerd op de Sint-Pieter in Rome. Hij is gebouwd in 1812. We bezochten hem al eerder. Vanaf het plein vóór de kathedraal heb je via het Gribojedov kanaal een mooi zicht op de Kerk van de Verlosser op het Bloed, de kerk die werd gebouwd op de plaats waar tsaar Alexander II in 1881 werd vermoord. We waren er dinsdag.

We kunnen het niet laten: aan de overkant, in het Singerhuis, nemen we wéér even de tijd voor een hot chocolat.
We steken aan de andere kant van de Nevski Prospekt het Gribojedov kanaal over. Op de eerste hoek rechts staat de Doema toren uit 1804. Hij werd gebouwd als brandwachttoren. Van 1786 tot 1918 was in het Doema gebouw het stadsbestuur gevestigd.

Wat verder, recht tegenover de Armeense kerk -dus aan dezelfde kant als het Doema gebouw-, ligt Gostiny Dvor, een passage met nu 300 winkels -met filialen van buitenlandse winkelketens- die al sinds de 18e eeuw het belangrijkste winkelcentrum van St. Petersburg is. De zuilengalerijen en de enorme portieken zijn indrukwekkend. De gezamenlijke lengte van de gevels is bijna 1 km. In de oosthoek van Gostiny Dvor is de ingang van het metrostation Nevski Prospekt.

We komen weer bij het standbeeld van Catharina de Grote. Daarachter ligt de Zodtsjego Rossi oelitsa. Twee vrijwel identieke gebouwen nemen de hele lengte van de straat in beslag. Aan de ene kant het voormalige Ministerie van Volksverlichting, aan de andere kant op nummer 2 de balletacademie Vaganova, kweekvijver voor sterdansers: Anna Pavlova, Vatslav Nizjinski, Rudolf Nureyev en Michaïl Barysjnikov. De gevels zijn 220 m lang en 22 m hoog, ze staan 22 m uit elkaar en de deuren en ramen zijn 2,20 m hoog.

Het eerste gebouw na de Anitsjkov-brug is het Beloselski-Belozerskipaleis, nu een cultureel centrum en wassenbeeldenmuseum. Het was het laatste privé-paleis dat aan de Nevski Prospekt  -in 1847/48- werd gebouwd. De rode gevel is verfraaid met Korinthische pilasters en de balkons worden gedragen door zuilen in de vorm van een mannenfiguur.

Eigenlijk willen we nu op de Nevski Prospekt alleen nog maar het Alexander Nevski-klooster bezoeken. Maar daarvoor is het echt te laat. We zijn er ook veel te moe voor. Bovendien, het staat op het programma voor morgenochtend. Dan zullen we wel niet het héle kloostercomplex te zien krijgen, want daarvoor hebben we onvoldoende tijd, maar toch wel genoeg om een goede indruk van het complex te krijgen. We gaan dus maar terug naar het hotel.
We nemen een douche en gaan met Margreet en Cor naar de Nekrassova oelitsa. Daar is een aantal eenvoudige, maar gezellige eetcafés waar we beslist iets van onze gading zullen vinden. En dat klopt. We kiezen voor chicken kebab met een heerlijke pittige saus en een lekker biertje. We smullen.

We gaan weer naar het hotel om nog even wat te slapen, want om 23.45 uur vertrekken we met een groot gedeelte van de groep voor een nachtelijke boottocht.
Waarom dan wel?
St. Petersburg ligt aan de Finse Golf. De rivier de Neva die door de stad stroomt verbindt St. Petersburg met het Ladoga Meer en met de Oostzee. Er is daarom een druk scheepvaartverkeer over die rivier. Maar dat vindt vooral ’s nachts plaats, omdat overdag de bruggen over de Neva gesloten blijven. Alleen ’s nachts gaan ze een paar uur open om vrachtschepen door te laten. Bij gebrek aan tunnels is dat lastig voor alle verkeer en menig nachtbraker ziet zijn weg van het ene naar het andere deel van de stad geblokkeerd.

’s Winters speelt dat niet, want het ijs maakt scheepvaart dan onmogelijk. Sinds 1996 is 10 april de vaste datum waarop het verkeer over de rivier weer wordt toegestaan, zelfs als er op die datum nog een ijsbreker aan te pas moet komen. Vanaf die dag tot ongeveer half november gaan ’s nachts volgens een vaste dienstregeling de diverse bruggen open. De bruggen blijven dan een uur of drie open, waarna ze weer sluiten tot de volgende nacht. In het kader van de voorbereiding van onze reis hebben wij onder meer de dvd Saint Petersburg and its environs bekeken. Die dvd schenkt ook aandacht aan het openen van de bruggen, die dan -omdat het nacht is- verlicht zijn. Het leek ons heel speciaal dit spektakel vanaf het water -dus in een boot- mee te maken. We vroegen reisbegeleidster Marina daarom of zij zoiets voor belangstellenden uit onze reisgroep zou willen organiseren. Natuurlijk wilde ze dat. Ze zou proberen dezelfde boot te huren als waarmee we eerder deze week overdag een boottocht hadden gemaakt. En dat lukte!

Om 23.45 uur vertrekken we met z'n negenen met de trolleybus via de Izaäk Kathedraal naar het park voor de Admiraliteit. We zijn wel erg vroeg en daarom zitten we nog een tijdje op de parkbankjes. Er staan er toch genoeg. Dan lopen we naar de rivier de Moika waar de boot klaar ligt.

Even na 00.30 uur vertrekken we. We varen langs het Stroganov-paleis, onder de Nevski Prospekt door, langs het Paleisplein en vervolgens door de Wintergracht naar de rivier de Neva. We steken de Neva over. Vóór ons ligt de verlichte Peter en Paulusvesting. De naaldscherpe torenspits van de Peter en Paulus Kathedraal is een echte blikvanger. Achter ons schitteren de Grote Hermitage en het Winterpaleis. De kades zien zwart van de mensen die het opengaan van de bruggen met eigen ogen willen aanschouwen. Er hangt een oudejaarsnachtachtige sfeer: iedereen wacht met spanning op het grote moment. Veel mensen willen het spektakel net zoals wij vanaf het water meemaken: ook zij boekten een boottocht. Maar terwijl wij maar met z'n negenen op de boot zitten, zijn de andere boten -en dat zijn er nogal wat!- overvol. We varen rechtsom langs de Peter en Paulusvesting en komen langs het restaurantschip De Vliegende Hollander en het Russische restaurantschip. Onder de houten Johannesbrug -de oudste brug van de stad- door komen we weer op de Neva. We varen eerst even richting Drie-eenheidsbrug en dan vóór de Hermitage langs.

Recht voor ons liggen de 2 rostazuilen, de vuurtorens vóór de oude handelshaven. We gaan onder de Paleisbrug door en zien links van ons de Admiraliteit, de Bronzen Ruiter en de Izaäk Kathedraal en rechts de Academie van Schone Kunsten met erop het beeld van Minerva/Catharina de Grote. Het wordt tijd om te keren, want het loopt tegen 01.30 uur, het tijdstip waarop de Paleisbrug open gaat.

We gaan de brug onderdoor. Dan wordt de boot stilgelegd. We zijn niet alleen. De Neva ligt vol met grotere en kleinere boten. Op de kades aan beide kanten van de Neva staan ongelooflijk veel belangstellenden. Als de brug in beweging komt, gaat er overal gejuich op. Het is een schitterend gezicht: een verlichte brug met grote brandende lantaarnpalen erop die open gaat. Hier hebben we het voor gedaan! Na een tijdje spoeden we ons met al die andere boten naar de Drie-eenheidsbrug, die om 01.45 uur open gaat. En wéér is er een geweldig enthousiasme bij de kijkers.
Lang mogen we niet blijven kijken, want de vrachtscheepvaart waarvoor de bruggen immers open gaan, komt op gang. Over de Fontanka rivier en langs de Petertuinen gaan we terug naar de plaats waar we op de boot zijn gestapt. We komen daar om 02.00 uur aan.

Er rijden geen trolleybussen meer. We willen niet teruglopen naar het hotel. Dat kost ons na een dag als vandaag minstens een uur. We willen liever een taxi nemen. Dat willen ook Margreet en Cor. Reisbegeleidster Marina heeft een beter voorstel: gewoon even met je hand zwaaien, dan stopt er wel een geïnteresseerde automobilist die je voor minder dan de helft van het taxitarief naar je hotel wil brengen. En ja hoor, binnen de kortste keren stopt er op de weg naar de Nevski Prospekt een splinternieuwe jeep die ons in 10 minuten naar het hotel brengt. 

Het was een uiterst vermoeiende dag, maar alleszins de moeite waard. We hebben héél veel mooie dingen gezien! 

Naar laatste dag